آیین آبانگان با محوریت آب، هویت ملی و فرهنگ ایرانی و با هدف پاسداشت جایگاه آب در فرهنگ و تمدن ایرانی، با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران، دانشجویان و علاقهمندان در دانشگاه خلیج فارس برگزار شد.

به گزارش روابطعمومی دانشگاه خلیج فارس، این آیین با محوریت نقش آب در شکلگیری هویت ملی، فرهنگ ایرانی، ساختارهای اجتماعی و سیاسی و تداوم تمدن ایران برگزار شد و در آن، ابعاد تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و ادبی آب مورد بررسی قرار گرفت.
دکتر حمید اسدپور، عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه خلیج فارس، در این آیین با اشاره به نقش تاریخ، آدابورسوم، سنتها و ارزشهای اجتماعی در حفظ وجدان جمعی و هویت ملی، گفت: واقعیتهای اجتماعی را میتوان به دو دسته ساختارهای مادی و غیرمادی تقسیم کرد. ساختارهای اداری، سیاسی و اقتصادی در زمره ساختارهای مادی قرار میگیرند و فرهنگ، آداب و رسوم و ارزشهای اجتماعی، ساختارهای غیرمادی را شکل میدهند.
وی افزود: اگرچه ساختارهای فرهنگی و ارزشهای اجتماعی بهصورت فیزیکی قابل مشاهده نیستند، اما در پایداری ملتها، حفظ هویت ملی و تداوم آن در طول تاریخ نقش مهمی دارند و «آب» یکی از عناصر بنیادین در شکلگیری این ساختارها و واقعیتهای اجتماعی در ایران بوده است.
آب و ساختارهای سیاسی ایران
ایشان با اشاره به تأثیر آب بر ساختارهای سیاسی و اجتماعی ایران اظهار کرد: دسترسی به منابع آب، انتقال و مهار آن و ضرورت مدیریت آب برای کشاورزی و بقای جامعه، در طول تاریخ بر سازمان سیاسی و اجتماعی ایران تأثیر گذاشته است. از همین منظر، برخی پژوهشگران برای توضیح بخشی از ویژگیهای ساختار سیاسی ایران از مفاهیمی همچون «استبداد شرقی»، «استبداد آبی» و «استبداد ایرانی» استفاده کردهاند.
اسدپور ادامه داد: آب در ایران، افزون بر کارکرد اقتصادی و کشاورزی، با مسئله مشروعیت حکومتها نیز پیوند داشته است؛ زیرا کارآمدی حکومتها تا حد زیادی در توانایی آنها برای تأمین، نگهداری و مدیریت منابع حیاتی، از جمله آب، سنجیده میشده است.
آبانگان؛ آیینی برای پاسداشت آب
در ادامه این آیین، درباره جایگاه آبانگان در فرهنگ ایرانی مطالبی ارائه شد. آبانگان از آیینهای مرتبط با آب در ایران باستان است و ایرانیان در این مناسبت با حضور در کنار رودها، چشمهها و دیگر منابع آبی، ضمن برگزاری آیینهای شاد و پوشیدن لباسهای پاکیزه، بر اهمیت پاسداشت و پاکیزگی آب تأکید میکردند.
همچنین در این برنامه، جایگاه آب در باورهای ایران باستان و نقش آناهیتا، ایزدبانوی آب، در پاسداری از آبها و پاکی آنها اشاره شد. در این نگاه، نیکی در اندیشه، گفتار و کردار انسان، در ارتباطِ او با طبیعت و حفاظت از محیط زیست نمود پیدا میکند.
در بخش دیگری از این نشست، با اشاره به تقویم خورشیدی و تجربه تاریخی ایرانیان از فصل بارشها در فلات ایران، بر پیوند عمیق آبانماه با بارندگی، آب و آیینهای مرتبط با آن تأکید شد.
میراث آبی ایران و سرنوشت تمدنها
در ادامه، نقش آب در شکوفایی و افول تمدنها مورد بررسی قرار گرفت. در این بخش عنوان شد که کمآبی، ضعف در نگهداری و مدیریت نهرها، رودها و جداول و ناکارآمدی در ساماندهی منابع آب، در کنار عوامل طبیعی و سیاسی، میتواند بر پایداری حکومتها و مشروعیت ساختارهای سیاسی تأثیرگذار باشد.
همچنین با اشاره به سازههای آبی شوشتر، تأسیسات تختجمشید و برخی سازههای تاریخی جنوب ایران، بر اهمیت میراث مهندسی ایرانیان در حوزه کنترل، انتقال و هدایت آب تأکید شد. در این میان، برخی دیدگاهها درباره ریشههای پیشاصفوی و حتی ایران باستانِ سازههای آبی شوشتر مطرح شد که در صورت اثبات، میتواند جایگاه این سازهها را در تاریخ مهندسی ایران بیش از پیش نمایان کند.
آب در آیینه ادبیات فارسی
در بخش ادبی این برنامه، دکتر ناصر جابری، عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خلیج فارس، با خوانش اشعاری درباره باران، آبان و خزان، به بازتاب آب و بارندگی در شعر فارسی پرداخت.
وی با اشاره به تصویر پاییز در ادبیات فارسی گفت: پاییز در بخش مهمی از ادبیات فارسی، فصل برگریزان و اندوه دانسته شده است؛ با این حال، شاعرانی همچون صائب تبریزی، خزان را جلوهای زیبا و خلاقانه از طبیعت دیدهاند.
جابری با خوانش اشعاری از صائب تبریزی و شفیعی کدکنی افزود: آب، باران، رودخانه و طبیعت در شعر فارسی، تنها عناصر طبیعی نیستند، بلکه نمادهایی از زندگی، پاکی، بیداری و پیوند انسان با جهان پیرامون به شمار میروند.
وی همچنین با اشاره به مفهوم «معابد آب» در ایران، اظهار کرد: آب در فرهنگ و ادبیات ایرانی چنان جایگاه عمیقی دارد که میتوان آن را یکی از پایههای شکلگیری هویت فرهنگی و تمدنی ایران دانست.
اجرای برنامههای فرهنگی
اجرای موسیقی زنده، نقالی و خوانش اشعار مرتبط با آب و باران، از دیگر بخشهای آیین آبانگان در دانشگاه خلیج فارس بود.
در خاتمه این برنامه، سخنرانان بر ضرورت توجه بیشتر دانشگاهها به تاریخ اجتماعی آب، میراث آبی ایران و شیوههای سنتی مدیریت منابع آب در ایران تأکید کردند. همچنین با توجه به مسئولیت ملی در قبال آب و محیط زیست، یادآور شدند که پاسداری از منابع آبی، وظیفهای مشترک و همگانی است و آینده کشور به میزان آگاهی و مسئولیتپذیری جامعه در برابر منافع عمومی و محیط زیست بستگی دارد.
در پایان مراسم از معاونت فرهنگی دانشجویی، مدیریت امور فرهنگی و اجتماعی، کانونهای دانشجویی، بهویژه کانون موسیقی، و انجمنهای علمی دانشجویی برای برگزاری این آیین قدردانی شد.


